HENTIKAN PELANTIKAN AHLI POLITIK AKTIF DALAM GLC EKONOMI KRITIKAL
Ambil iktibar daripada Tabung Haji
Oleh Mohd Azmi Abdul Hamid
Presiden MAPIM
MALAYSIA perlu mengambil satu keputusan dasar yang jelas dan berani: Hentikan amalan melantik ahli politik yang masih aktif ke jawatan pengerusi atau anggota lembaga pengarah institusi ekonomi kritikal negara.
Pengajaran daripada Lembaga Tabung Haji (TH) sudah cukup besar untuk kita renungi. Laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) mengenai pengurusan dan operasi TH mendapati beberapa keputusan penting institusi itu dalam tempoh yang disiasat, termasuk berkaitan hibah, bayaran haji dan Bantuan Kewangan Haji, telah dipengaruhi unsur politik. RCI turut menyatakan penglibatan ahli politik dalam pengurusan TH membuka ruang kepada campur tangan politik dalam proses membuat keputusan.
Lebih penting, RCI secara khusus mengesyorkan supaya undang-undang dipinda bagi melarang ahli politik aktif daripada dilantik sebagai pengerusi atau anggota Lembaga TH serta anak syarikatnya. RCI turut mencadangkan agar anggota lembaga dipilih berdasarkan kelayakan profesional dan diwujudkan suatu mekanisme bebas bagi menilai pelantikan serta penamatan mereka.
Ini bukan isu satu parti, satu kerajaan atau satu zaman pentadbiran. Ini isu struktur tadbir urus negara.
Jika Malaysia benar-benar serius mahu melakukan reformasi institusi, prinsip yang digunakan terhadap Tabung Haji hendaklah diperluaskan kepada semua GLC, GLIC dan badan berkanun yang mempunyai kepentingan ekonomi strategik.
Institusi yang mengurus berbilion ringgit dana rakyat tidak boleh dijadikan tempat ganjaran politik.
GLC BUKAN TEMPAT MEMBERI GANJARAN POLITIK
GLC diwujudkan untuk memenuhi kepentingan ekonomi dan strategik negara. Sesetengahnya mengurus simpanan rakyat, dana persaraan, pelaburan nasional, pembangunan infrastruktur, tenaga, pengangkutan, telekomunikasi, perbankan, hartanah serta aset strategik negara.
Apabila seseorang ahli politik yang masih mempunyai kedudukan dalam parti dilantik mengetuai institusi seperti ini, beberapa risiko terus timbul.
Pertama, berlaku konflik antara kepentingan institusi dan kepentingan politik.
Kedua, keputusan korporat boleh dilihat melalui lensa politik walaupun keputusan itu mungkin dibuat atas pertimbangan profesional.
Ketiga, kebebasan pengurusan profesional boleh terganggu sekiranya terdapat tekanan daripada pihak yang mempunyai kepentingan politik.
Keempat, keyakinan rakyat terhadap institusi akan menurun apabila jawatan kanan dilihat sebagai sebahagian daripada sistem patronage politik.
Kelima, profesional yang mempunyai kepakaran sebenar mungkin diketepikan kerana pertimbangan hubungan politik.
Masalah terbesar ialah persepsi akhirnya bertukar menjadi krisis kepercayaan.
Dalam ekonomi moden, kepercayaan adalah aset.
Institusi kewangan boleh mempunyai aset berbilion ringgit, tetapi jika rakyat tidak lagi mempercayai tadbir urusnya, nilai institusi itu akan terhakis.
TABUNG HAJI MEMBERI PENGAJARAN BESAR
TH sangat istimewa kerana ia membawa amanah ekonomi dan amanah agama.
Jutaan umat Islam menyimpan wang di TH dengan satu cita-cita yang sangat suci, iaitu menunaikan ibadah haji.
Pada tahun kewangan 2025, TH mengumumkan agihan keuntungan 3.50 peratus bernilai RM3.22 bilion kepada lebih 9.7 juta pendeposit. Pendapatan pelaburannya mencecah RM4.64 bilion dan jumlah aset TH berada pada RM98.58 bilion. TH sendiri mengaitkan peningkatan prestasinya dengan pengurusan kewangan berdisiplin, tadbir urus yang diperkukuh dan strategi pelaburan yang lebih mantap.
Angka ini menunjukkan betapa besarnya amanah yang dipikul.
Sebab itu TH tidak boleh menjadi medan eksperimen politik.
Pengalaman terdahulu menunjukkan bagaimana keputusan institusi kewangan boleh terdedah kepada tekanan apabila sempadan antara politik, pentadbiran dan pengurusan korporat menjadi kabur.
RCI turut menegaskan bahawa kelemahan tadbir urus, campur tangan politik dan kekurangan mekanisme semak dan imbang merupakan antara faktor yang menyumbang kepada kemelut kewangan TH sebelum pelaksanaan pelan pemulihan pada 2018.
Kita tidak sepatutnya menunggu krisis kedua sebelum melakukan reformasi.
PRINSIP INI PERLU DIPERLUAS
Kerajaan wajar memperkenalkan satu dasar nasional:
Ahli politik aktif tidak boleh menjadi pengerusi atau anggota lembaga pengarah GLC, GLIC dan badan berkanun ekonomi yang dikategorikan sebagai institusi strategik atau kritikal.
Larangan ini sewajarnya meliputi mereka yang:
- memegang jawatan utama dalam parti politik,
- menjadi anggota badan pembuat keputusan utama parti,
- menjadi calon pilihan raya,
atau mempunyai kedudukan politik yang boleh menimbulkan konflik kepentingan nyata atau persepsi konflik kepentingan.
Perkara ini tidak bermaksud seseorang yang pernah berkecimpung dalam politik selama-lamanya tidak boleh menyumbang.
Bekas ahli politik yang telah meninggalkan politik aktif, mempunyai kepakaran berkaitan, bebas daripada konflik kepentingan dan melalui proses tapisan yang ketat masih boleh dipertimbangkan.
Tetapi pertimbangannya mesti berdasarkan merit, bukan kedudukan politik terdahulu.
PELANTIKAN MESTI BERDASARKAN KEPAKARAN
RCI TH sendiri menekankan perlunya anggota lembaga mempunyai kepakaran yang relevan termasuk dalam bidang perbankan, perniagaan, ekonomi, syariah, perundangan dan perakaunan.
Prinsip itu sangat munasabah.
Jika sebuah institusi mengurus dana pelaburan puluhan bilion ringgit, ahli lembaganya mesti memahami pelaburan.
Jika institusi mengendalikan perbankan, mesti ada kepakaran kewangan dan pengurusan risiko.
Jika institusi mengurus tenaga atau infrastruktur, mesti ada individu yang memahami sektor tersebut.
Jawatan lembaga tidak boleh dilihat sebagai jawatan kehormat.
Ahli lembaga bertanggungjawab terhadap strategi, risiko, integriti, prestasi, audit, pelaburan dan keselamatan aset organisasi.
Kesilapan keputusan lembaga boleh menelan kos berbilion ringgit kepada negara.
TUBUHKAN JAWATANKUASA PELANTIKAN BEBAS
Kerajaan juga harus bergerak lebih jauh dengan menubuhkan mekanisme pelantikan yang telus dan profesional.
Bagi GLC dan badan ekonomi kritikal, satu Jawatankuasa Pencalonan dan Pelantikan Bebas boleh diwujudkan.
Jawatankuasa ini hendaklah menilai calon berdasarkan pengalaman, kompetensi, integriti, rekod profesional, konflik kepentingan serta kepakaran sektor.
Senarai kemahiran yang diperlukan oleh sesuatu lembaga perlu dikenal pasti terlebih dahulu melalui satu board skills matrix.
Selepas itu barulah individu yang sesuai dicari.
Ini jauh lebih profesional daripada memilih individu terlebih dahulu kemudian mencari jawatan yang sesuai untuk diberikan kepadanya.
PERLU ADA TEMPOH BERTENANG
Kerajaan juga boleh mempertimbangkan tempoh bertenang atau cooling-off period.
Sebagai contoh, pemegang jawatan utama parti atau anggota pentadbiran politik yang baru meninggalkan jawatan tidak boleh terus dilantik ke institusi ekonomi tertentu untuk satu tempoh yang ditetapkan.
Langkah seperti ini penting bagi mengurangkan risiko konflik kepentingan.
Ia juga melindungi individu berkenaan daripada tuduhan bahawa jawatan korporat yang diterima merupakan balasan politik.
PARLIMEN PERLU MEMAINKAN PERANAN
Bagi institusi yang sangat strategik kepada negara, Parlimen juga perlu mempunyai ruang pengawasan.
Pelantikan bagi beberapa jawatan utama boleh dirujuk kepada Jawatankuasa Pilihan Khas Parlimen untuk penelitian.
Ini tidak semestinya bermakna Parlimen menentukan siapa harus dilantik.
Namun proses semakan awam akan meningkatkan tahap akauntabiliti.
Calon perlu mampu menjelaskan pengalaman, kelayakan, potensi konflik kepentingan serta visi terhadap institusi yang bakal dipimpinnya.
Negara maju tidak dibina melalui kesetiaan politik semata-mata.
Negara dibina dengan institusi yang kukuh.
JANGAN SALAH FAHAM PERANAN POLITIK
Politik mempunyai peranan yang sah dalam demokrasi.
Kerajaan yang dipilih rakyat memang mempunyai hak menentukan dasar.
Menteri perlu menetapkan hala tuju.
Kabinet perlu menentukan keutamaan nasional.
Parlimen perlu menggubal undang-undang.
Namun pengurusan korporat memerlukan ruang profesional.
Politik menentukan dasar. Profesional mengurus institusi.
Apabila dua fungsi ini bercampur terlalu jauh, masalah bermula.
Ahli politik tidak perlu berada dalam setiap lembaga untuk memastikan dasar kerajaan dilaksanakan.
Kerajaan boleh menggunakan mekanisme dasar, KPI, mandat pemegang saham, undang-undang, audit dan pengawasan kementerian.
Itulah tadbir urus moden.
REFORMASI TIDAK BOLEH TERPILIH
Kita juga perlu konsisten.
Tidak wajar kita mengkritik pelantikan politik ketika parti lawan berkuasa tetapi mempertahankannya apabila parti sendiri berada dalam kerajaan.
Jika suatu amalan salah dari sudut tadbir urus, ia tetap salah tanpa mengira siapa yang melakukannya.
Pada Mac 2026, Institut Demokrasi dan Hal Ehwal Ekonomi (IDEAS) dilaporkan menganggarkan terdapat 238 pelantikan politik dalam badan berkanun persekutuan dan lembaga GLC di bawah pentadbiran semasa. Angka ini sewajarnya mendorong kerajaan melakukan audit menyeluruh terhadap sistem pelantikan, bukan semata-mata mempertahankan setiap pelantikan secara individu.
Reformasi sebenar bermaksud sanggup mengubah sistem walaupun perubahan itu mengehadkan kuasa pihak yang sedang memerintah.
CADANGAN TINDAKAN SEGERA
Kerajaan perlu mempertimbangkan beberapa langkah segera:
1. Mengisytiharkan dasar bahawa ahli politik aktif tidak akan dilantik sebagai pengerusi GLC, GLIC dan badan berkanun ekonomi kritikal.
2. Melaksanakan audit nasional terhadap semua pelantikan lembaga sedia ada.
3. Mengklasifikasikan institusi ekonomi strategik yang perlu bebas daripada pelantikan politik.
4. Menetapkan kriteria minimum kompetensi dan integriti bagi setiap jawatan lembaga.
5. Menubuhkan Jawatankuasa Pencalonan dan Pelantikan Bebas.
6. Memperkenalkan board skills matrix bagi setiap institusi.
7. Mewajibkan pengisytiharan konflik kepentingan.
8. Memperkenalkan tempoh bertenang bagi pemegang jawatan politik tertentu.
9. Mengukuhkan pengawasan Parlimen terhadap institusi ekonomi strategik.
10. Meminda undang-undang berkaitan jika kuasa pelantikan kini terlalu tertumpu kepada seorang menteri.
AMBIL IKTIBAR SEBELUM KRISIS BERULANG
Laporan RCI Tabung Haji tidak sepatutnya berakhir sebagai sebuah laporan sejarah yang disimpan di rak kerajaan.
Ia mesti menjadi pencetus reformasi.
Apabila RCI sendiri mengesyorkan supaya ahli politik aktif tidak dilantik sebagai pengerusi atau anggota lembaga TH, kerajaan harus melihat prinsip yang lebih besar di sebaliknya.
Persoalannya bukan siapa ahli politik itu.
Persoalannya ialah mengapa institusi ekonomi rakyat perlu menanggung risiko campur tangan politik sejak awal.
Dana rakyat bukan milik kerajaan yang sedang memerintah.
GLC bukan milik parti.
Institusi negara bukan harta politik.
Ia amanah rakyat yang perlu diwariskan kepada generasi seterusnya dalam keadaan lebih kukuh daripada ketika kita menerimanya.
Malaysia memerlukan garis pemisah yang jelas antara kekuasaan politik dan pengurusan aset ekonomi strategik.
Kita sudah mempunyai cukup pengalaman untuk mengetahui akibat apabila garis itu menjadi kabur.
Jangan tunggu satu lagi institusi mengalami krisis sebelum kita bertindak.
Ambil iktibar daripada Tabung Haji.
Hentikan pelantikan ahli politik aktif dalam GLC dan institusi ekonomi kritikal negara.
Profesionalisme mesti mengatasi patronage. Integriti mesti mengatasi kepentingan politik. Amanah rakyat mesti mengatasi kepentingan parti.
(Artikel ini merupakan pendapat peribadi penulis semata-mata dan tidak mewakili BebasNews.)
Sumber: bebasnews.my
Subscribe
Dhomir TV
